Related Articles

Cisco BGP Best Path Selection: BGP En İyi Rotayı Nasıl Seçer?

5 gün ago

Ping Çalışıyor, Uygulama Açılmıyor: MTU ve MSS Sorun Giderme

2 hafta ago

🚀 Cisco vPC’yi Anlamak

19 Haziran 2026

QoS ile Kritik Trafiğe VIP Geçiş Verin! 🎤🎥

Kurumsal ağlarda ses, video konferans, canlı toplantı, çağrı merkezi, VDI, ERP ve kritik uygulama trafiği aynı linkleri kullanır.

Link üzerinde tıkanıklık oluştuğunda tüm trafik eşit davranırsa şu problemler yaşanabilir:

Ses kesilmesi
Video donması
Jitter artışı
Paket kaybı
Teams / Zoom / Webex kalitesinin düşmesi
Çağrı merkezi görüşmelerinde kopma
Kritik uygulama gecikmesi

Bu noktada QoS — Quality of Service devreye girer.

QoS’un temel amacı şudur:

Bant genişliğini artırmak değil,
tıkanıklık anında önemli trafiğe doğru önceliği vermek.

---

QoS Nedir?

QoS, ağ trafiğini sınıflandırma, işaretleme, kuyruklama, önceliklendirme, sınırlama ve şekillendirme mekanizmalarının genel adıdır.

Kısa ifade:

QoS = Classification + Marking + Queuing + Scheduling + Policing + Shaping

QoS özellikle şu trafikler için önemlidir:

• Voice / VoIP
• Video konferans
• Çağrı merkezi
• Kritik iş uygulamaları
• Yönetim trafiği
• Gerçek zamanlı uygulamalar
• WAN ve internet çıkışları
• MPLS / SD-WAN geçişleri

---

1️⃣ QoS Ne Zaman İşe Yarar?

QoS en çok congestion — tıkanıklık anında işe yarar.

Eğer link boşsa QoS farkı hissedilmeyebilir.

Örnek:

1 Gbps link kullanımı %20 ise:
QoS etkisi az görülür.

100 Mbps WAN link kullanımı %95 ise:
QoS kritik hale gelir.

QoS’un amacı:

Trafik sıkıştığında voice önce çıksın.
Video kontrollü kuyruklansın.
Kritik uygulama korunabilsin.
Bulk traffic geri planda kalsın.

---

2️⃣ Voice ve Video Trafiği Nasıl İşaretlenir?

QoS tasarımında trafikler genellikle DSCP — Differentiated Services Code Point değerleriyle işaretlenir.

Yaygın işaretleme yaklaşımı:

Trafik Tipi	DSCP	Açıklama
Voice RTP	EF / 46	Düşük gecikme ve düşük jitter ihtiyacı
Video Conferencing	AF41 / 34	Yüksek bant genişliği, gecikmeye duyarlı
Signaling	CS3 / 24	SIP/SCCP/H.323 sinyal trafiği
Network Control	CS6 / 48	Routing protokolü ve kontrol trafiği
Critical Data	AF31 / AF21	Kritik uygulama trafiği
Best Effort	0	Varsayılan trafik

Kısa ifade:

Voice → EF
Video → AF41
Signaling → CS3
Default traffic → Best Effort

---

3️⃣ Kritik Düzeltme: mls qos Her Platformda Yoktur

Bazı eski Cisco Catalyst switch’lerde QoS’u global olarak etkinleştirmek için şu komut kullanılır:

configure terminal
 mls qos
end

Ancak bu komut her platformda geçerli değildir.

Özellikle IOS-XE router, yeni nesil Catalyst ve farklı Cisco platformlarında QoS davranışı değişebilir.

Doğru yaklaşım:

Önce platformu kontrol et.
Sonra desteklenen QoS modelini belirle.
Komutu cihaz üzerinde ? ile doğrula.

Örnek kontrol:

show running-config | include qos
show platform
show version

---

4️⃣ Trust Boundary Mantığı

QoS tasarımında en önemli kavramlardan biri trust boundary’dir.

Trust boundary, DSCP veya CoS işaretine nerede güvenileceğini belirler.

Örnek:

IP Phone → DSCP EF işaretler.
Switch access port → Bu işarete güvenebilir.
PC → Yanlış DSCP işareti gönderebilir, güvenilmemeli.

Kural:

Güvenilir cihazdan gelen işarete güven.
Güvenilmeyen uçtan gelen işareti yeniden işaretle veya sıfırla.

---

5️⃣ Eski Catalyst Switch Örneği: IP Phone Portu

Eski Catalyst IOS platformlarında IP phone bağlı access port için örnek yapı şu şekilde olabilir:

interface GigabitEthernet1/0/10
 description IP-PHONE-PLUS-PC
 switchport mode access
 switchport access vlan 10
 switchport voice vlan 20
 spanning-tree portfast
 mls qos trust device cisco-phone
 mls qos trust cos

Bu yapıdaki mantık:

Cisco IP Phone varsa CoS/DSCP işaretlerine güven.
PC trafiğini aynı şekilde sınırsız güvenilir kabul etme.
Voice VLAN ile data VLAN’ı ayır.

Not:

Bu komutlar platforma bağlıdır.
Yeni Catalyst / IOS-XE modellerinde syntax farklı olabilir.

---

6️⃣ Class-Map ile Trafiği Sınıflandırma

Cisco MQC modelinde önce trafik sınıflandırılır.

Voice Class

class-map match-any VOICE
 match ip dscp ef

Video Class

class-map match-any VIDEO
 match ip dscp af41

Signaling Class

class-map match-any SIGNALING
 match ip dscp cs3

Critical Data Class

class-map match-any CRITICAL-DATA
 match ip dscp af31

Bu yapı, farklı trafik türlerinin farklı kuyruk ve bant genişliği politikalarıyla yönetilmesini sağlar.

---

7️⃣ Policy-Map ile Öncelik ve Bandwidth Verme

Voice trafiği gecikmeye ve jitter’a en hassas trafik türüdür. Bu nedenle genellikle LLQ — Low Latency Queue içine alınır.

Örnek WAN QoS Policy

policy-map WAN-QOS-OUT
 class VOICE
  priority percent 10
 class VIDEO
  bandwidth percent 25
 class SIGNALING
  bandwidth percent 5
 class CRITICAL-DATA
  bandwidth percent 20
 class class-default
  fair-queue

Açıklama

VOICE:
Low Latency Queue kullanır.
Tıkanıklık anında öncelikli çıkar.
Genellikle sınırlı oran verilmelidir.

VIDEO:
Öncelikli ama voice kadar hassas değildir.
Bandwidth reservation ile korunabilir.

SIGNALING:
Çağrı kurulumu için önemlidir.
Ayrı sınıfta izlenmesi faydalıdır.

CRITICAL-DATA:
İş kritik uygulamalar korunabilir.

class-default:
Diğer trafik adil kuyrukla işlenir.

---

8️⃣ Neden priority percent 60 Risklidir?

Voice için şu örnek çok agresif olabilir:

class VOICE
 priority percent 60

Bu, linkin büyük bölümünü strict priority queue için ayırabilir.

Risk:

Voice trafiği beklenenden fazla olursa
diğer trafik aç kalabilir.
Video ve data trafiği zarar görebilir.
Queue starvation oluşabilir.

Daha güvenli yaklaşım:

Voice için gerçek çağrı sayısına göre bandwidth hesapla.
LLQ oranını sınırlı tut.
Video için ayrı bandwidth class kullan.
Tüm trafiği priority queue içine koyma.

Örnek:

class VOICE
 priority percent 10

Bu değer örnektir. Gerçek oran çağrı sayısı, codec, link kapasitesi ve overhead hesaplanarak belirlenmelidir.

---

9️⃣ Shaping Ne Zaman Kullanılır?

Eğer servis sağlayıcı size fiziksel olarak 1 Gbps port verip mantıksal olarak 100 Mbps internet/MPLS hizmeti sağlıyorsa, cihazınız 1 Gbps hızla paket basabilir.

Bu durumda servis sağlayıcı tarafında drop yaşanabilir.

Çözüm:

Önce shape.
Sonra shaped bandwidth altında QoS uygula.

Parent-Child QoS Örneği

policy-map CHILD-QOS
 class VOICE
  priority percent 10
 class VIDEO
  bandwidth percent 25
 class SIGNALING
  bandwidth percent 5
 class CRITICAL-DATA
  bandwidth percent 20
 class class-default
  fair-queue

policy-map WAN-SHAPE-100M
 class class-default
  shape average 100000000
  service-policy CHILD-QOS

Bu modelde:

Parent policy:
Trafiği 100 Mbps’e shape eder.

Child policy:
100 Mbps içinde voice/video/data önceliklerini uygular.

---

🔟 Interface’e QoS Uygulama

Policy genellikle WAN çıkış interface’ine output yönünde uygulanır.

interface GigabitEthernet0/0
 description WAN-UPLINK
 service-policy output WAN-SHAPE-100M

Eğer shaping gerekmiyorsa doğrudan child policy uygulanabilir:

interface GigabitEthernet0/0
 description WAN-UPLINK
 service-policy output WAN-QOS-OUT

Dikkat:

QoS yönü önemlidir.
output policy çıkış tıkanıklığını yönetir.
input policy genellikle marking/policing için kullanılır.

---

1️⃣1️⃣ Marking Örneği

Bazı durumlarda trafiği DSCP’e göre match etmek yerine önce işaretlemek gerekir.

Örnek SIP/RTP uygulama trafiği ACL ile ayrılır ve DSCP atanır.

ip access-list extended RTP-VOICE
 permit udp any any range 16384 32767

class-map match-any RTP-VOICE
 match access-group name RTP-VOICE

policy-map MARK-VOICE
 class RTP-VOICE
  set dscp ef

Interface input yönünde uygulanabilir:

interface GigabitEthernet0/1
 description LAN-IN
 service-policy input MARK-VOICE

Not:

Port range ile voice tespiti her zaman güvenilir değildir.
Mümkünse uygulamanın doğru DSCP işaretlemesi sağlanmalıdır.

---

1️⃣2️⃣ Video Konferans Trafiği

Video konferans trafiği voice kadar düşük jitter gerektirmeyebilir; ancak yüksek bant genişliği tüketir.

Bu yüzden voice ile aynı priority queue içine büyük video akışlarını koymak riskli olabilir.

Daha doğru yaklaşım:

Voice → Strict priority / LLQ
Video conferencing → Bandwidth reservation
Signaling → Ayrı küçük class
Bulk video / streaming → Daha düşük sınıf

Örnek:

class VIDEO
 bandwidth percent 25

Bazı özel telepresence veya gerçek zamanlı video ortamlarında platform ve tasarıma göre priority queue kullanımı değerlendirilebilir; ancak bu durumda trafik hacmi mutlaka sınırlandırılmalıdır.

---

1️⃣3️⃣ QoS Sadece WAN’da mı Uygulanır?

Hayır.

QoS farklı katmanlarda uygulanabilir:

Access switch
Distribution switch
WAN edge router
Internet edge firewall
MPLS CE
SD-WAN edge
Wireless controller
Data center fabric

Ancak her katmanda aynı şey yapılmaz.

Access Layer

Trust boundary belirlenir.
IP phone trafiğine güvenilir.
PC trafiği gerektiğinde remark edilir.
Voice VLAN kullanılır.

WAN Edge

Queueing
Shaping
LLQ
Bandwidth reservation
Policing

Service Provider Edge

DSCP-to-MPLS EXP mapping
Provider QoS class mapping
SLA class uyumu

---

1️⃣4️⃣ MPLS / SD-WAN Ortamlarında QoS

MPLS veya SD-WAN kullanılıyorsa QoS yalnızca sizin cihazınızda bitmez.

Kontrol edilmesi gerekenler:

Servis sağlayıcı DSCP değerlerini koruyor mu?
MPLS EXP/TC mapping doğru mu?
Sınıf isimleri provider ile uyumlu mu?
Voice class SLA ile eşleşiyor mu?
SD-WAN policy DSCP’i kullanıyor mu?
Overlay ve underlay QoS uyumlu mu?

Kritik nokta:

Siz EF işaretleseniz bile provider EF’i farklı sınıfa map ediyorsa
beklenen kalite elde edilemeyebilir.

---

1️⃣5️⃣ Kablosuz Ağlarda QoS

Voice ve video artık çoğu zaman Wi-Fi üzerinden çalışır.

Kablosuz tarafta QoS için şu başlıklar önemlidir:

WMM
802.11e
Voice SSID tasarımı
DSCP-to-UP mapping
Roaming performansı
RF kalitesi
Airtime utilization
Channel interference

Kritik not:

Kablolu tarafta QoS doğru olsa bile
Wi-Fi tarafında RF sorunu varsa ses/video kalitesi yine bozulur.

---

1️⃣6️⃣ Doğrulama Komutları

QoS yapılandırmasından sonra mutlaka doğrulama yapılmalıdır.

Policy Durumu

show policy-map
show policy-map interface GigabitEthernet0/0

Class Sayaçları

show policy-map interface GigabitEthernet0/0 output

Kontrol edilecekler:

Hangi class match ediyor?
Drop var mı?
Queue depth artıyor mu?
Priority class police/drop görüyor mu?
Class-default aşırı büyüyor mu?

DSCP İşaretleri

show mls qos maps
show platform hardware qos
show interface counters

Platforma göre komutlar değişebilir.

Paket Yakalama

Gerekirse SPAN/TAP veya router capture ile DSCP değerleri doğrulanmalıdır.

Voice paketleri gerçekten EF mi?
Video paketleri AF41 mi?
Provider DSCP’i siliyor mu?
Firewall DSCP remark yapıyor mu?

---

1️⃣7️⃣ QoS Hesaplama Örneği

Voice bandwidth hesabı codec’e göre yapılmalıdır.

Örnek codec başlıkları:

G.711
G.729
Opus
AAC-LD
SILK

Basitleştirilmiş örnek:

20 eş zamanlı G.711 çağrı
Her çağrı yaklaşık 80-100 Kbps toplam overhead ile
Yaklaşık 2 Mbps voice bandwidth ihtiyacı

Bu sadece örnektir. Gerçek hesapta:

Codec
Packetization interval
Layer-2 overhead
SRTP
GRE/IPsec/MPLS overhead
Call count
Signaling traffic

dikkate alınmalıdır.

---

1️⃣8️⃣ Sık Yapılan Hatalar

1️⃣ QoS’un Bant Genişliği Artırdığını Sanmak

QoS kapasite yaratmaz. Sadece mevcut kapasiteyi önceliklendirir.

2️⃣ Her Trafiği Priority Queue’ya Koymak

Priority queue yalnızca gerçek zamanlı ve sınırlı trafik için kullanılmalıdır.

3️⃣ Voice İçin Çok Yüksek Priority Vermek

priority percent 60 gibi agresif değerler diğer trafiği olumsuz etkileyebilir.

4️⃣ Video Trafiğini Voice ile Aynı Sınıfa Koymak

Video yüksek bandwidth tüketir. Ayrı class olarak yönetilmesi daha sağlıklıdır.

5️⃣ Trust Boundary Belirlememek

Kullanıcı PC’sinden gelen her DSCP işaretine güvenmek güvenli değildir.

6️⃣ Provider QoS Mapping Kontrol Etmemek

MPLS veya internet devresinde servis sağlayıcı DSCP’i siliyor veya değiştiriyor olabilir.

7️⃣ QoS’u Test Etmeden Üretime Almak

QoS etkisi tıkanıklık anında görülür. Test senaryosu olmadan doğru çalıştığı anlaşılamaz.

8️⃣ Sadece Konfig Yazıp Sayaç Kontrol Etmemek

show policy-map interface çıktısı incelenmeden QoS’un çalıştığı varsayılmamalıdır.

---

1️⃣9️⃣ 48s Mini-PoC Planı

1. Test router veya L3 switch üzerinde voice, video ve default trafik oluşturun.
2. Voice paketlerini DSCP EF ile işaretleyin.
3. Video paketlerini DSCP AF41 ile işaretleyin.
4. class-map ile voice, video ve signaling sınıfları oluşturun.
5. policy-map içinde voice için priority, video için bandwidth tanımlayın.
6. WAN interface’e service-policy output uygulayın.
7. Link üzerinde kontrollü tıkanıklık oluşturun.
8. show policy-map interface ile class sayaçlarını izleyin.
9. Voice trafiğinde jitter ve packet loss ölçün.
10. Video trafiğinde drop ve delay değerlerini kontrol edin.
11. DSCP değerlerinin korunup korunmadığını packet capture ile doğrulayın.
12. Priority oranını gerçek trafik ihtiyacına göre yeniden ayarlayın.

---

🎯 Neden Önemli?

Kesintisiz Ses Kalitesi

Voice trafiği düşük gecikme, düşük jitter ve düşük packet loss ister.

QoS olmadan yoğun WAN linklerinde ses kalitesi hızla bozulur.

Daha Stabil Video Konferans

Video trafiği yüksek bant genişliği tüketir. Doğru class ve bandwidth reservation ile daha stabil hale gelir.

Kritik Uygulama Koruması

ERP, ödeme sistemleri, çağrı merkezi, VDI veya yönetim trafiği gibi kritik uygulamalar korunabilir.

Daha İyi Ağ Deneyimi

QoS doğru uygulandığında kullanıcı deneyimi, özellikle yoğun saatlerde ciddi şekilde iyileşir.

Operasyonel Görünürlük

QoS sayaçları, hangi trafiğin ne kadar kaynak kullandığını anlamaya yardımcı olur.

---

Kısa Tasarım Rehberi

Voice:
  DSCP EF
  LLQ / priority
  Sınırlı oran

Video conference:
  DSCP AF41
  Bandwidth reservation
  Ayrı class

Signaling:
  DSCP CS3
  Küçük ama korunan class

Critical data:
  AF31 / AF21
  İş ihtiyacına göre bandwidth

Default:
  Best effort
  Fair-queue

WAN:
  Gerekirse shape + child QoS

Access switch:
  Trust boundary doğru belirle

---

Sonuç

QoS, ses ve video gibi gerçek zamanlı uygulamaların yoğun ağ trafiği altında daha stabil çalışmasını sağlayan kritik bir ağ mühendisliği mekanizmasıdır.

Doğru yapılandırıldığında:

Voice trafiği gecikmeden etkilenmez.
Video trafiği daha stabil akar.
Kritik uygulamalar korunur.
Best-effort trafik kontrollü şekilde kuyruklanır.
WAN linkleri daha verimli kullanılır.

Ancak QoS yanlış tasarlanırsa fayda yerine zarar verebilir.

En kritik kurallar:

QoS bant genişliği üretmez.
Voice EF olmalıdır.
Video genellikle AF41 ile ayrılmalıdır.
Priority queue sınırlı kullanılmalıdır.
Trust boundary doğru çizilmelidir.
Provider QoS mapping doğrulanmalıdır.

Kısaca:

Voice VIP geçer.
Video kontrollü öncelik alır.
Kritik uygulama korunur.
Diğer trafik adil şekilde paylaşır.