Related Articles

OPNsense Nedir? Açık Kaynak Firewall, IDS/IPS ve Network Security Rehberi

3 saat ago

Kubescape Nedir? Açık Kaynak Kubernetes Güvenlik Platformu Rehberi

1 hafta ago

Kartla Ödeme Nasıl Çalışır? “Ödeme Başarılı” Mesajının Arkasında Ne Var?

1 hafta ago

Kartınızı POS cihazına okuttunuz.

Birkaç saniye sonra:

“Ödeme Başarılı”

mesajını gördünüz.

Mobil bankacılık uygulamasına baktığınızda kullanılabilir limitiniz veya bakiyeniz de azalmış olabilir.

Peki para gerçekten işyerinin hesabına geçti mi?

Çoğu durumda cevap:

Henüz değil.

Kartlı ödeme sistemlerinde işlemin onaylanması, finansal işlemin capture edilmesi, bankalar arasında clearing ve settlement yapılması ve paranın nihayetinde işyerine aktarılması birbirleriyle bağlantılı fakat farklı süreçlerdir.

Bu ayrımı anlamak; ödeme sistemleri, bankacılık, FinTech, network ve operasyon tarafında çalışanlar için oldukça önemlidir.

Karttan para düştüğünde işlem gerçekten tamamlanmış olur mu?

Her zaman değil.

Authorization sırasında issuer yani kartı çıkaran banka, işlem için yeterli bakiye veya kullanılabilir kredi olduğunu doğrulayabilir ve ilgili tutarı geçici olarak bloke edebilir.

Bu nedenle kullanıcı açısından para “çekilmiş” gibi görünebilir.

Ancak authorization sırasında fonların işyerine aktarılması gerekmez.

Stripe’ın güncel ödeme dokümantasyonunda da authorization sırasında tutarın kullanılabilir bakiye veya kredi limitinden düşebileceği, buna rağmen fonların henüz merchant’a transfer edilmediği açıkça belirtiliyor. Stripe

Dolayısıyla:

Kartta tutarın görünmemesi ≠ işyerinin parayı almış olması

ayrımını yapmak gerekir.

Kartlı ödeme işleminin temel aşamaları

Konuyu kolay anlamak için üç temel kavram üzerinden başlayabiliriz:

Aşama	Temel anlam
Authorization	İşleme izin veriliyor mu?
Capture	Daha önce onaylanan işlem finansallaştırılacak mı?
Settlement	Finansal kurumlar arasındaki fon hareketi sonuçlandırılıyor mu?

Ancak gerçek operasyonel akış daha ayrıntılı düşünüldüğünde genellikle şu yapıya yaklaşır:

Authorization → Capture → Clearing → Settlement → Merchant Funding → Reconciliation

Bu adımlar kullanılan kart ağına, işlem modeline, acquirer’a, processor’a ve single-message / dual-message yapısına göre değişebilir.

1. Authorization nedir?

Authorization — Yetkilendirme, kartı çıkaran bankanın belirli bir işlemin gerçekleştirilmesine izin verip vermediğini değerlendirdiği aşamadır.

Basitleştirilmiş işlem yolu şöyledir:

Kart Sahibi → Merchant → Acquirer / Processor → Card Network → Issuer

Issuer gelen authorization request’i değerlendirir.

Bu değerlendirme sırasında kartın geçerliliği, kullanılabilir bakiye veya limit, güvenlik kontrolleri, işlem detayları ve risk/fraud parametreleri gibi çeşitli bilgiler kontrol edilebilir.

Issuer daha sonra işlemi:

Approve

veya

Decline

olarak cevaplar.

Card network bu cevabı tekrar acquirer üzerinden işyerine ulaştırır.

Bu işlem çoğunlukla birkaç saniye içerisinde gerçekleşir. Stripe

Authorization sırasında para transfer edilir mi?

Temel olarak authorization’ın amacı parayı işyerine geçirmek değildir.

Issuer:

“Bu işlem için belirtilen tutarı kullanmana izin veriyorum.”

demektedir.

Onay sonrasında kullanılabilir bakiye veya kredi limiti azaltılabilir ve tutara authorization hold / provizyon uygulanabilir.

Fakat fonların issuer’dan acquirer’a ve nihayetinde merchant’a geçmesi sonraki finansal süreçlerde gerçekleşir. Stripe

Örneğin mobil bankacılık uygulamasında:

Bekleyen işlemler

veya

Provizyondaki işlemler

bölümünde gördüğünüz kayıt bunun sonucu olabilir.

Authorization neden daha sonra iptal olabilir?

Authorization alınmış olması işlemin mutlaka settlement’a ulaşacağını garanti etmez.

Örneğin işlem iptal edilebilir, merchant capture göndermeyebilir veya authorization belirli bir süre içerisinde kullanılmayarak geçerliliğini kaybedebilir.

Bu nedenle:

Authorized ≠ Settled

ödeme sistemlerinde oldukça önemli bir ayrımdır.

Stripe da bir işlemin authorize edilmesine rağmen iptal edilmesi veya authorization’ın sona ermesi nedeniyle hiç settlement’a ulaşmayabileceğini belirtiyor. Stripe

2. Capture nedir?

Capture, daha önce alınmış authorization’ın finansal olarak tamamlanması yönündeki adımdır.

Basitleştirilmiş şekilde merchant veya onun adına çalışan payment provider:

“Daha önce onay aldığım bu işlemi artık tahsil etmek istiyorum.”

mesajını verir.

VisaNet Connect örneğinde Authorization API ile onaylanmış bir işlemin clearing ve settlement sürecine girebilmesi için daha sonra Capture isteğinin gönderilmesi gerektiği açıkça belirtilmektedir. Visa Geliştirici Merkezi

Ancak burada önemli bir teknik ayrıntı var:

Her kartlı ödeme mimarisinde capture kullanıcı veya merchant tarafından ayrı bir işlem olarak görünmek zorunda değildir.

Bazı sistemlerde authorization ve capture çok kısa aralıklarla otomatik gerçekleştirilir.

Bazı sektörlerde ise aralarında saatler hatta günler bulunabilir.

Authorization ve Capture neden ayrı yapılır?

Çünkü bazı işlemlerde nihai tutar authorization anında kesin değildir.

Örneğin:

Otel rezervasyonu,

araç kiralama,

akaryakıt,

online sipariş,

bahşiş eklenen restoran işlemleri

gibi senaryolarda önce tahmini bir tutar için authorization alınabilir.

Nihai tutar daha sonra belli olur.

Örneğin bir online alışverişte önce:

1.500 TL authorization

alınabilir.

Sipariş tamamlandığında gerçek tutar:

1.420 TL

olursa capture bu nihai değer üzerinden gerçekleştirilebilir.

Bu ayrım ödeme platformlarına daha esnek transaction lifecycle yönetimi sağlar. Stripe

Capture ile Clearing aynı şey midir?

Tam olarak değil.

Bu kavramlar uygulamada birbirlerine çok yakın kullanılsa da teknik olarak ayırmak daha doğrudur.

Capture, authorization verilmiş işlemin finansal olarak tamamlanması yönündeki talebi temsil eder.

Clearing ise işlem bilgilerinin issuer, acquirer ve card network arasında finansal hesaplaşmaya hazırlanmak üzere değiştirilmesi ve işlenmesi sürecidir.

Mastercard kendi altyapısında clearing’i, acquirer ve issuer arasında finansal transaction bilgilerinin değiş tokuş edildiği ve settlement pozisyonlarının oluşturulduğu süreç olarak tanımlar. Mastercard

Bu nedenle daha doğru akış:

Authorization → Capture → Clearing → Settlement

şeklindedir.

3. Clearing nedir?

Clearing, onaylanmış ve finansallaştırılmak üzere gönderilmiş kart işlemlerinin detaylarının ilgili finansal kurumlar arasında işlenmesidir.

Bu aşamada card network:

işlem bilgilerini işler,

issuer ve acquirer arasında gerekli kayıtları yönlendirir,

ilgili ücretleri hesaplayabilir

ve finansal tarafların net settlement pozisyonlarının oluşturulmasına yardımcı olabilir.

Mastercard, kendi ödeme altyapısında authorization, clearing ve settlement’ı üç temel faaliyet olarak açıkça ayırmaktadır. Mastercard

Basitleştirerek:

Authorization: İşlem yapılabilir mi?

Clearing: Kim kime, hangi işlem için ne borçlu?

Settlement: Bu finansal yükümlülük nasıl kapatılacak?

şeklinde düşünülebilir.

4. Settlement nedir?

Settlement, issuer ve acquirer tarafları arasındaki finansal yükümlülüklerin fon hareketleriyle sonuçlandırıldığı aşamadır.

Mastercard settlement’ı, issuer ve acquirer’lar adına fon değişiminin gerçekleştirildiği süreç olarak tanımlar. Network clearing sonucunda tarafların net pozisyonlarını hesaplayabilir ve settlement işlemlerini gerçekleştirebilir. Mastercard

Burada artık yalnızca:

“İşlem yapılabilir mi?”

sorusu yoktur.

Gerçek finansal hesaplaşma söz konusudur.

Settlement gerçekleştiğinde para doğrudan işyerinin hesabına mı gelir?

Bu noktada başka bir kavram devreye girer:

Merchant Funding / Payout.

Settlement’ın bankalar veya payment ecosystem içerisindeki finansal kurumlar arasında gerçekleşmesiyle merchant’ın banka hesabına paranın kullanılabilir hale gelmesi aynı zaman olmak zorunda değildir.

Payment provider veya acquirer, kendi ödeme takvimine göre merchant’a:

aynı gün,

T+1,

T+2

veya sözleşmede belirlenen başka bir tarihte ödeme yapabilir.

Stripe da settlement ile funding aşamasını birbirinden ayırıyor: settlement bankalar arasındaki fon hareketini, funding ise net tutarın merchant tarafından kullanılabilir hale gelmesini ifade ediyor. Stripe

Dolayısıyla en doğru teknik ifade:

Settlement tamamlandı → Merchant funding/payout süreci → İşyerinin hesabında kullanılabilir bakiye

şeklindedir.

5. Reconciliation — Mutabakat neden gerekir?

Ödeme işlemi teknik olarak başarılı olsa bile operasyon bununla bitmez.

İşyeri kayıtları,

payment processor kayıtları,

acquirer kayıtları,

card network kayıtları

ve bankacılık kayıtlarının birbirleriyle uyumlu olması gerekir.

Bu işlem reconciliation — mutabakat olarak adlandırılır.

Örneğin sistem:

1.000 işlem gönderdiğini düşünüyor,

acquirer 999 işlem görüyor,

settlement dosyasında 998 işlem bulunuyorsa

araştırılması gereken bir tutarsızlık vardır.

Mutabakat süreçlerinin amacı bu tür farklılıkları bulmak ve finansal kayıtların doğruluğunu sağlamaktır.

Stripe’ın payment settlement açıklaması da reconciliation’ı merchant’ın kayıtlı transaction tutarlarını settled ve funded tutarlarla eşleştirdiği ayrı bir adım olarak tanımlar. Stripe

Single-Message ve Dual-Message farkı neden önemli?

Kartlı ödeme sistemlerini anlatırken her transaction’ın:

Authorization → Capture → Clearing

adımlarının mutlaka ayrı mesajlar olarak gerçekleştiğini varsaymak doğru değildir.

Ödeme sistemlerinde dual-message ve single-message modelleri bulunabilir.

Mastercard’a göre dual-message sistemlerde authorization ilk mesajla gerçekleştirilir ve clearing daha sonra ikinci mesajla yapılır.

Single-message yapıda ise authorization ve clearing için gerekli bilgiler tek bir finansal mesaj içerisinde taşınabilir. Mastercard

Visa dokümantasyonunda da batch/dual-message işlemler ile real-time/single-message processing birbirinden ayrılmaktadır. Dual-message yapıda authorization ile daha sonraki clearing ayrı mesajlarla gerçekleşirken, bazı real-time transaction modellerinde aynı mesaj clearing için gereken bilgileri de içerebilir. Visa

Bu nedenle:

“Her kart işlemi kesinlikle aynı teknik mesaj sırasıyla gerçekleşir.”

demek doğru değildir.

Doğru ifade:

İşlem yaşam döngüsü kullanılan kart ağına, işlem tipine, ülkeye, acquirer’a, processor’a ve mesajlaşma modeline göre değişebilir.

Authorization, Capture ve Settlement arasındaki fark

En kolay şekilde şöyle hatırlayabilirsiniz:

Kavram	Basit karşılığı
Authorization	İşleme izin ver
Capture	Onaylanan işlemi tahsilata al
Clearing	Finansal işlem detaylarını taraflar arasında hesapla/uzlaştır
Settlement	Finansal kurumlar arasındaki fon yükümlülüğünü kapat
Funding	Net tutarı merchant’a kullanılabilir hale getir
Reconciliation	Tüm tarafların kayıtlarını eşleştir

Özellikle ödeme sistemlerinde çalışan kişiler için bu kavramların birbirinin yerine kullanılmaması önemlidir.

“Ödeme Başarılı” mesajı aslında ne anlatıyor?

Kullanıcının POS veya e-ticaret ekranında gördüğü:

“Ödeme başarılı.”

mesajı çoğu durumda authorization veya ilgili satış işleminin uygulama açısından başarıyla kabul edildiğini ifade eder.

Ama bu mesajı:

“Para şu anda işyerinin banka hesabında.”

şeklinde yorumlamak doğru değildir.

Arka planda clearing, settlement, funding ve reconciliation işlemleri devam edebilir.

İşte kullanıcı deneyimi ile ödeme altyapısının operasyonel gerçekliği arasındaki fark tam olarak burada ortaya çıkar.

İşin arkasındaki Network ve Siber Güvenlik katmanı

Bütün bu finansal mesajların doğru çalışması için yalnızca payment application’ların ayakta olması yeterli değildir.

İşlemin birkaç saniye içerisinde güvenli şekilde issuer’a ulaşması ve cevabın tekrar merchant’a dönebilmesi için network ve security altyapısının da kesintisiz çalışması gerekir.

Bu ekosistemde firewall’lar, load balancer’lar, HSM sistemleri, şifreleme ve anahtar yönetimi, DDoS koruması, network segmentasyonu, API güvenliği, yüksek erişilebilirlik, redundant bağlantılar, fraud platformları ve 7/24 monitoring sistemleri birlikte görev yapabilir.

Örneğin authorization servisinde uygulama çalışıyor olabilir.

Ancak issuer’a giden network path kesildiyse işlem yine başarısız olur.

Benzer şekilde HSM operasyonunda problem varsa kritik kriptografik işlemler gerçekleştirilemeyebilir.

Load balancer backend servislerine trafik ulaştıramıyorsa ödeme uygulaması kullanılabilir görünmesine rağmen transaction işlenemeyebilir.

Bu nedenle ödeme sistemlerinde availability yalnızca bir uygulama metriği değildir.

Application + Network + Security + Database + Payment Processing + External Connectivity

birlikte değerlendirilmelidir.

Bir kart işleminde aslında ne oluyor?

Kullanıcı açısından süreç:

Kartı okut → Onay al → Alışverişi tamamla

şeklindedir.

Ödeme altyapısı açısından ise olay çok daha farklıdır:

İşlemi doğrula → Yetkilendir → Gerekirse tutarı bloke et → Capture et → Clearing’e gönder → Settlement yap → Merchant’ı fonla → Kayıtları mutabık hale getir.

Ve bütün bunların arkasında milisaniyeler ve saniyeler içerisinde karar veren dağıtık sistemler çalışmaktadır.

Ödeme sistemlerinin en ilginç yanı da budur.

Kullanıcının birkaç saniyede gördüğü:

“Ödeme Başarılı”

mesajının arkasında aslında bankacılık, FinTech, network, yazılım ve siber güvenliğin birlikte çalıştığı oldukça büyük bir mühendislik ekosistemi vardır.

Not: Bu makaledeki akış kavramların anlaşılmasını kolaylaştırmak amacıyla sadeleştirilmiştir. Gerçek işlem yaşam döngüsü kart ağı, ülke, işlem tipi, acquirer/processor, single-message veya dual-message mimarisi ve kurumun teknik altyapısına göre farklılık gösterebilir.

Sık Sorulan Sorular

Authorization nedir?

Authorization, issuer’ın kart işleminin gerçekleştirilmesine izin verip vermeyeceğini değerlendirdiği aşamadır. Onay sırasında tutar kullanılabilir bakiye veya kredi limitinden bloke edilebilir ancak fonların merchant’a aktarılması henüz gerçekleşmiş olmayabilir. Stripe

Capture nedir?

Capture, daha önce authorize edilmiş işlemin finansal olarak tamamlanması için gönderilen talep veya işlemdir. Dual-message yapılarda clearing sürecinin başlamasıyla yakından ilişkilidir. Visa Geliştirici Merkezi

Clearing ile Settlement arasındaki fark nedir?

Clearing, işlem detaylarının issuer ve acquirer arasında işlenmesi ve settlement pozisyonlarının hesaplanmasıdır. Settlement ise bu yükümlülüklerin fon transferiyle sonuçlandırılmasıdır. Mastercard

Karttan para düştüyse işyeri parayı almış mıdır?

Mutlaka değil. Authorization hold nedeniyle kullanılabilir bakiye veya limit düşebilir. Merchant’ın parayı kullanılabilir olarak alması settlement ve funding süreçlerinden sonra gerçekleşebilir. Stripe

Authorization alınan bir işlem daha sonra iptal olabilir mi?

Evet. Authorization alınmış bir işlem capture edilmeden iptal edilebilir veya authorization geçerliliğini kaybedebilir. Bu nedenle authorized olmak settled olmakla aynı değildir.